รู้ทันข้อมูล: สร้างภูมิคุ้มกันดิจิทัลในยุคข่าวสารปลอม

ผู้เชี่ยวชาญด้านการรู้เท่าทันข้อมูลเตือนภัย! ปรากฏการณ์ “ข่าวลวง 2026” ที่ถูกคาดการณ์ไว้เริ่มส่งสัญญาณชัด สสส. และ โคแฟค ชี้ช่องโหว่ทางดิจิทัลที่กำลังเปิดกว้างให้ข้อมูลบิดเบือนแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว เตรียมรับมือทิศทางใหม่ของสงครามข้อมูล เพราะข่าวปลอมไม่ได้แค่สร้างความเข้าใจผิด แต่กำลังคุกคามรากฐานของความไว้วางใจในสังคม

กรณีล่าสุดที่ต้องจับตาคือเหตุการณ์เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2568 ที่ผ่านมา นายสมศักดิ์ เจริญดี นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิผู้บริโภคสื่อ ได้ออกมาเปิดโปงเครือข่ายปล่อยข่าวปลอมที่ใช้ AI สร้างภาพและเสียงเลียนแบบบุคคลสาธารณะ โดยมีเป้าหมายคือการแทรกซึมเข้าสู่กลุ่มไลน์ผู้สูงอายุในจังหวัดเชียงใหม่และปลุกปั่นให้เกิดความแตกแยก ซึ่งเผยให้เห็นถึงความซับซ้อนและแนบเนียนของกลโกงยุคใหม่ที่ยากจะแยกแยะ

นักวิชาการจาก โคแฟค ระบุว่าสิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือการที่ “ข่าวลวง 2026” ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ประเด็นการเมืองหรือสุขภาพเท่านั้น แต่ได้ขยายวงไปสู่การบิดเบือนข้อมูลทางประวัติศาสตร์และวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ กลายเป็นชุดข้อมูลทางเลือกที่ผู้รับสารไม่อาจตรวจสอบได้ด้วยวิธีการทั่วไป การสร้าง “ภูมิคุ้มกันดิจิทัล” จึงไม่ใช่แค่ทางเลือกแต่เป็นข้อบังคับเพื่อเอาตัวรอดในยุคที่ความจริงพร่าเลือน

ผู้จัดการ สสส. ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการส่งเสริม “การคิดเชิงวิพากษ์” ในทุกระดับชั้นของสังคม โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชนและผู้สูงอายุ เพราะนี่คือปราการด่านสุดท้ายที่จะช่วยให้ผู้คนสามารถตั้งคำถาม ตรวจสอบ และวิเคราะห์ข้อมูลได้อย่างรอบด้านก่อนที่จะตัดสินใจเชื่อหรือส่งต่อข้อมูลใดๆ การติดอาวุธทางปัญญาจึงเป็นหัวใจหลักในการต่อสู้กับภัยคุกคามจากข่าวปลอม

ในอนาคตอันใกล้ เราอาจเห็นการยกระดับของกลโกงที่ล้ำหน้ายิ่งขึ้น ด้วยเทคโนโลยี Deepfake และ AI ที่พัฒนาไปอย่างก้าวกระโดด ทำให้การระบุตัวตนผู้ปล่อยข่าวปลอมและการสืบค้นต้นตอของข้อมูลบิดเบือนทำได้ยากยิ่งขึ้น การทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐ ภาคประชาสังคม และองค์กรวิชาการ จึงเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วนเพื่อสร้างกลไกในการเฝ้าระวัง การตรวจสอบ และการให้ความรู้แก่ประชาชนอย่างทั่วถึงและทันท่วงที

ดังนั้น ทักษะการรู้เท่าทันข้อมูลดิจิทัลจึงเป็นมากกว่าแค่การรับรู้ แต่เป็นการ “ติดอาวุธ” ให้กับตัวเองและสังคม เพื่อไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของข่าวปลอมและสามารถสร้างอนาคตที่ข้อมูลที่ถูกต้องเป็นรากฐานของการตัดสินใจที่ชาญฉลาดในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนี้